We zijn niet de enigen die door het Kanaal willen. Steve helpt een handje mee als we diesel gaan halen bij de tankboot en ook de jerrycans tot de nok toe vullen. De watertank zit ook al vol. De autobanden hangen, de tank zit vol, de boodschappen zijn gehaald. Morgen om 16.00 moeten we bij de Flats zijn en om 17.00 komt de Advisor aan boord, waarna we om 18.00 de eerste set sluizen in zullen gaan. Het is allemaal te volgen via de webcams van www.pancanal.com. Er is 6 uur tijdverschil met Nederland.

De lange lijnen en in vuilniszakken verpakte autobanden, die dienst gaan doen als stootkussens, zijn inmiddels aan boord gebracht. We doen nog even snel een was, lappen de ramen en ruimen binnen alles weer op. Er komen 3 man extra aan boord slapen en eten. Morgen met de gratisbus van de Marina gaan we Colon in om gehakt te kopen voor een grote pot Bolognaise saus.
Hanneke zwemt nog een paar rondjes in het zwembad van de Marina. Het zal straks aan de andere kant een stuk kouder water zijn vanwege een bepaalde stroom ; 20 graden maar.

Hier nog meer foto’s uit die prachtige San Blas eilanden.
De mooie klederdracht van de Kunavrouwen.
Je kunt hierook de was laten doen. Alles, en dus ook de bloesjes met daarin de mola’s verwerkt, wordt op de hand gewassen en aan de lucht gedroogd.
Kinderen spelen in het overgebleven skelet van de kerk. Dit pupje mag nog lekker bij zijn moeder drinken, maar wat zou er met de anderen gebeurd zijn?
Je moet met een bootje naar de runway toe. Het kantoor was nu gesloten. We maken samen met Kathy en Marc van de Sweet Chariot een dinghy-safari op de Rio Diablo. Je ziet ze hier in de verte onder een groene tunnel verdwijnen. Het is een prachtige tocht met nogal wat obstakels van omgevallen bomen en ondieptes en naarboven uitstekende takken, die voor onze zachte bodem dinghy niet bepaald ideaal zijn. Een zwerm bijen met hun huis. We gaan met de anderen die hier voor anker liggen, kijken naar de Superbowl. (American Football) Het wordt een leuke avond met veel gejuich voor beide kanten. Nadat we nog wat Madu hebben gekocht bij de bakker, waar deze kater te koop ligt, varen we door naar Cambombia. Het is maar een paar uur varen vanaf Narganã. Het is prachtig weer en we genieten. De Sweet Chariot vaart met ons mee. Kathy en Marc, Amerikanen uit Oregon, zijn vanuit San Diego komen varen, maar nog niet zo vertrouwd met zeilen. Hij heeft altijd een motorboot gehad en ook een camper, dus technisch klopt het allemaal wel, maar zeiltechnisch valt er nog veel te leren. Hij weet bv niet wat aan de wind varen is. Het zijn gezellige lui, waarvan wij leren hoe je Domino Double Twelve moet spelen. Als we voor anker liggen bij Cambombia komt deze prachtige Ulu voorbijzeilen. Hij stuurt met zijn paddle. Later gaan we eens een kijkje nemen bij deze nederzetting. We zien deze keuken, waar wat visjes worden gebakken. Het varkentje snuffelt er een beetje omheen, maar weet heel goed dat ie zijn neus zal branden, als ie te dichtbij komt. We zien hem later triomphantelijk met een gestolen banaan rondsjouwen. Er worden, naast de gebruikelijke Mola’s, ook armbanden verkocht. Kathy kan het niet weerstaan en laat zich een enkelband aanmeten. Zelfs Oma komt zich ermee bemoeien. Deze jongen maakt een mooie met visjes op een soort miniweefgetouw. Op de achtergrond zie je waarvandaan het varken zijn banaan heeft gepikt.

Dit is de bibliotheek. De vrouwen knippen hun haar af en gaan de klederdracht dragen als ze getrouwd zijn. Zij zoeken zelf hun man uit, die dan bij hun komt wonen. Stairway to Heaven. Vrolijke Kunakinderen die graag ook op de foto wilden.
Deze man is samen met zijn honden de rivier op gegaan om water te halen. De 2 mannen in witte shirts zijn Jehovahgetuigen, die de boel hier komen bekeren. Pim op weg naar de bakker. Het heet Madu in de Kunataal. De WC hangt boven het water. Het ziet er met dit weer allemaal wat grauwig uit. Zo dichtbij het vasteland krijg je ook meer buien.
Heerlijke lunch met Madu.
De brug die de twee eilanden verbindt.
We zien een Frans stel dat een drone aan het oplaten is. Ze maken kennelijk een film over de Kuna’s.
Tja, je zult maar net rustig op zo’n WC zitten als die drone over je heen vliegt. Wij vonden het eigenlijk gewoon onbeschaamd om dit te doen. Er is weer een Colombiaanse boot binnen die zijn waren komt verkopen; onderbroeken, pannen en hangmatten. Stilleven.
De school met op de voorgrond het Basketbalveld. Onbegrijpelijk dat het op een na kleinste volk nou net Basketbal als hùn sport heeft uitgekozen. In de winkel kun je best veel krijgen. Het staat allemaal alleen niet zo appetijtelijk uitgestald.

Vannacht heeft Hanneke weer aan boord geslapen en de volgende ochtend maken we een wandeling naar het bos achter de jachthaven. Er is een oud fort uit de vorige eeuw. Aan het einde linksboven staat een boom, waar een heleboel apen in slapen en wonen. Er was kennelijk ook behoefte om mensen op te sluiten.

Deze spin is bijna zo groot als mijn hand! Heel goed kijken, dan zie je wat donkere vlekken in de boom. Dat zijn dus de apen! Er hangen wat vogelnestjes-zakjes in de palmboom.
Shelter Bay Marina vanaf het balkon van de Captain’s Lounge. Het is een ruimte, waar je rustig kunt internetten met een grote boekenruilkast, TV en lekkere hangstoelen.
De problemen met de ankerlier zijn nog niet verholpen helaas.
Uiteindelijk blijkt de motor kapot te zijn. We zullen door het kanaal gaan met een kapotte lier en Pim moet dan met de hand de ketting naar boven trekken….Als we dan in Panama City zijn, gaan we daar een oplossing zoeken. Gelukkig is er s’avonds wat afleiding. Iemand heeft een Potluck georganiseerd. Dat betekent dat iedereen iets te eten maakt of kookt en dat alles dan door iedereen wordt gedeeld. Altijd goed voor een gezellige avond, waarin je medecruisers ontmoet en plannen uitwisselt. We ontmoeten de Nederlandse bemanning van de Unwind, die op het rif hebben gezeten in Porvenir en hier nu op de kant staan om grote reparaties aan roeren en schroeven uit te voeren. Overigens heerlijk gegeten met brownies als toetje. De volgende dag komt Greg aan boord om te helpen met de laad problemen van de accu’s en de nieuwe controlbox van het dashboard in te bouwen.
Het is dus weer chaos aan boord. Greg, gebogen over de Accu’s.

We zien de 2 eilanden, die door een brug met elkaar verbonden zijn. Nargàna en Akwansundup zijn de meest ontwikkelde eilanden van de hele San Blas archipel. De bergen op de achtergrond zijn het vasteland van de provincie Kuna Yala van Panama. Niemand woont daar, want het stikt van de muggen, die aan het eind van de middag beginnen te steken. De boeren paddelen naar hun akkertjes en zijn om 13.00 uur weer terug. De mensen krijgen op die manier geen malaria of gele koorts of andere ellendige ziektes en worden ook regelmatig zeer oud. Ook hier is het weer goed oppassen geblazen om zonder schade langs de ondieptes te varen.
We liggen tussen de 2 eilanden voor anker.
We zien veel Ulu’s naar de rivier de Diablo gaan en horen later dat ze daar zoet water gaan halen met jerrycans. Er was hier een pijp, die zoet water vanaf het vasteland bracht, maar een of andere cruiser heeft kennelijk zijn anker er bovenop gedropt en nu is de pijp kapot. Dit heeft natuurlijk enorme gevolgen voor de mensen hier.
Er ligt een Colombiaanse boot, die voorraden komt lossen.
Als we over de brug lopen, kun je goed alle over het wateruitstekende WC’s zien. Er staan bijzondere lantarenpalen op het centrale plein. Op de achtergrond een restaurant, waar we later even lunchen. Uitgedroogde kip, maar de frietjes waren heerlijk.
Muurschildering.
Voor het merendeel zijn er nog palmbladerenhutten, maar er staan ook een paar stenen huizen tussen. Men heeft televisie en hier ook een golfplatendak.
Was machines zijn er niet. Alles gebeurt op de hand.
Dit is weer een mooi hoekje, maar verder is het een beetje armzalig allemaal.
Vuilnis is een probleem. Dit huis is net nieuw gebouwd kennelijk. Ineens wordt daardoor de kloof tussen arm en rijk zichtbaar.
De stoelen in het restaurant zijn kleurrijk.
De winkel heeft ook wat beperkte verse groente en vlees in een niet goed afgesloten diepvrieskist. We gaan voor de kip.
In deze winkel kun je s’ochtends en aan het eind van de middag brood kopen. Heerlijk brood!
De plattegrond van Kuna Yala. Wij zijn nu waar de vlag van Kuna Yala in het water zit.

We gaan naar de Aussie-party op de West Lemon Cays. Het is een cruisers feestje, waar iedereen welkom is, die in de buurt is. Wij zijn er een paar dagen eerder al en zien iedereen door het rif naar binnen varen en een goed ankerplekje zoeken. Uiteindelijk liggen er zo’n 60 boten verzameld.

Dit is een van de organiserende Aussies: Southern Comfort met Rob en Lauren Dehaan. Hij begroet ons met:”goedemiddag!”
Dit dankzij zijn Nederlandse achtergrond. Op zijn vijfde is ie naar Australië geemigreerd met zijn ouders. Ze varen nu al 6 jaar rond in de San Blas en krijgen er geen genoeg van.

Deze man/vrouw noemt zichzelf de “Master Mola Maker” en we moeten toegeven, dat het de mooiste Mola’s zijn, die we tot nu toe hebben gezien. We zwichten voor eentje met een van onze favoriete vogels erop : de pelikaan. Als we thuis zijn komt ie als kussentje op de bank te liggen.
Het feestje begint al om 15.00 uur en er komen steeds meer dinghies naar het eiland.
Deze mevrouw wil graag nog wat armbanden verkopen.
Sommigen toeren hier dus al jaren rond en geven graag hun info door over welke eilanden van de 365 je echt niet moet missen.
De Kuna vrouwen kijken vol verwondering naar die rare westerse vrouwen met schaarse kledij aan. Ondertussen hangt de was lekker te drogen aan een stok onder de dakrand.
Verschillende boten zijn gepavoiseerd en het ziet er vrolijk uit op de drukke ankerplaats.
Voor de jongeren hangt er een volleybalnet.

Hij heeft ook tijdelijk speciaal voor deze dag een winkeltje met fruit en groente geregeld.

Dit is de ietwat vochtige boekenruilkast. Hanneke vind er een cruising guide voor de eilanden van de Pacific uit 1984. Ondertussen komt er Aussiemuziek uit de speakers: Waltzing Mathilda, Downunder etc.
Alle culturen door elkaar hebben een gezellige dag. Tja, hij wil ook nog even een octopus verkopen, maar dat hebben we maar overgeslagen. 2 Dagen na de aussieparty varen we door het gat in het rif weer naar buiten richting Nargàna.
Het is niet ongevaarlijk varen hier, je moet erg goed letten op ondieptes. Hanneke staat voorop om dat in de gaten te houden. Verderop ligt een schip dat hier vorige week op het rif is terechtgekomen. Ze hebben nog geprobeerd om het met wat motorbootjes eraf te trekken, maar inmiddels is het opgegeven. Je hebt daar echt zwaarder materieel voor nodig en dat is hier gewoon niet. De boot is inmiddels volledig gestript. Alles wat maar enigzins bruikbaar is, wordt eraf gesloopt voor hergebruik. Er zijn in de afgelopen 2 maanden al 10 boten zo op het rif terechtgekomen.

We gaan eens een kijkje nemen op het eiland achter ons: Tiadup genaamd. We worden door kleine meisjes verwelkomd, als we met de dinghy aan komen varen.

De dametjes nemen ons ons mee voor een wandeling over hun eiland. “Before they pass away” Dit is een van die bijzondere culturen, die geen lang leven meer beschoren zullen zijn helaas. Oma kan niet meer goed zien, maar op het gevoel kan ze nog wel kralen rijgen, die de vrouwen om hun kuiten dragen.
De traditionele keuken is keurig opgeruimd. Ze hangen gewoon alles aan touwtjes op. Er is een bron met zoet water, waar het zout is uitgefilterd door de aarde en het koraal. Je kunt het wel gebruiken om, zoals hier je kleren mee te wassen of jezelf, maar je kunt het niet drinken.
Deze stapel kokosnoten ( vroeger betaalmiddel) ligt klaar voor de Colombiaanse opkopers. ($ 0,45 per stuk) Ze wonen misschien primitief in onze ogen, maar helemaal bestand tegen het klimaat hier met zijn, zo nu en dan felle regenbuien.
Eén van de meisjes is een albino. Het is een gevolg van het feit, dat Kuna indianen niet met andere mensen mogen trouwen en tja, dan krijg je inteelt… Tania heeft dus een zonnebril op en een hoofdbandje om, ter bescherming tegen de zon. Gelukkig is er veel schaduw van de palmbomen.
Ze wil wel graag op de foto en gaat dan ook echt meteen in de houding staan. Waar halen die meisjes dat toch vandaan? Geen slechte plek om te wonen toch?
Lekker groen allemaal.
We kopen nog wat sinasappels van de vrouwen,(De mannen zijn aan het vissen)en gaan dan weer naar Klontje, die we zolang aan een omgevallen palmboom hadden vastgebonden. Wij hebben geen harde bodem onder onze dinghy en moeten dus heel voorzichtig zijn. We kunnen hem niet zomaar de kant optrekken, want dan zou de onderkant beschadigen en tja, het is natuurlijk wel onze “auto”.
We hebben ze geprobeerd, maar ze zien er uit als mandarijnen, smaken als citroenen en stikken van de pitten. Wel prima om citroenlimonade van te maken. Later komt één van de vissers een visje brengen als ruil voor het vullen van zijn waterjerrycan. Edwino’s vrouw komt haar zelfgemaakte Mola brengen, waar we heel blij mee zijn. Ze wil niet dat haar baby aan de zon wordt blootgesteld.

De vrienden van Edwino, die samen met hem en zijn gezin dit onbewoonde eiland gaan cultiveren. Ze willen graag op de foto.
De keuken. Hier kun je goed zien, hoe klein de mensen zijn. Alleen de Pygmeeën zijn kleiner op deze wereld.Edwino wijst op een gereedschapssetje, dat hij even van Pim had geleend om zijn buitenboordmotor te repareren. Voorlopig doen zeilen dienst als dak, later gaan ze een mooi dak van palmbladeren maken. Dat moet allemaal af zijn, voordat het regen en onweerseizoen hier begint. Ze eten hun zelfgebakken vis en hebben al een paar bananenbomen. De vis wordt hier gerookt en is vast wel heel lekker.
Op het strand ligt deze walvis-schedel. Als brandstof om te koken gebruiken ze oude palmbomen, die er vanbinnen oranje uitzien. Er groeien al wat bananen. Hij heeft wel een mooi eiland uitgekozen om te gaan wonen. Er hangen 3 hangmatten en daaronder liggen nog wat zakken waar de kinderen op slapen. De hangmatten dienen tevens als meubilair. Hier is de vrouw onze mola aan het maken onder toezicht van een aantal van haar 5 kinderen. Later gaan we nog even een biertje halen op de boot van Katia en Andreas, die we nog uit Santa Marta kennen. Ze hadden een droom en hebben een boot gekocht en zijn na 2 uur zeilles gewoon vertrokken! Inmiddels zijn ze goed op de hoogte van het reilen en zeilen en gelukkig is hij redelijk technisch, zodat ie problemen kan oplossen. Ze gaan er 3 jaar tussenuit voor ze weer aan het werk moeten. We hebben dezelfde soort dinghies, maar het achterhekwerk van de Saphira hangt wel veel voller met spullen dan bij ons aan boord. Voor ons blijft Nelly Rose de mooiste!

Op 12 febr. krijgen we een allang verwacht telefoontje dat Harm en Floor hun tweede zoon Hugo hebben gekregen.

We zijn natuurlijk over de Moon! Alles is goed verlopen en aangezien wij op dat moment nog in Porto Bello lagen en geen internet, zijn we snel doorgevaren naar Shelter Bay Marina in Colon. Daar hebben we via facetime onze nieuwe vierde kleinzoon kunnen bewonderen!
Op de 17e is Hanneke onverwacht naar Nederland gevlogen om een klein weekje na te kramen in Breda. Pim blijft achter om allerlei zaken te regelen voor onze doorgang door het Kanaal.
We maken van de gelegenheid gebruik om verschillende dingen te bestellen in Nederland, zodat Hanneke dat weer mee terug kan nemen.

Leonie haalt me op op Schiphol en we scheuren naar Breda om Hugo te bewonderen.

Een heel gaaf mooi kereltje, waar zijn grote broer Michiel ook heel blij mee is. Pim gaat ondertussen in Panama mee met een andere boot als linehandler om alvast te kijken hoe het allemaal in zijn werk gaat.

Wat een enorm bijzonder moment! Daarna rijden we door naar Denekamp om de andere kleinzonen nog even te zien. Ze vertrekken vrijdag naar Oostenrijk.
Mees en Pieter met OmaBoot. De volgende dag weer naar de baby om het van de kraamhulp over te kunnen nemen.
Floor en Hugo.
De hele familie samen. Wat heerlijk om hierbij te kunnen zijn! Ik ben een bofkont.

Met dit bootje kwamen ze het geld ophalen voor de Congreso van de San Blas Islands. Voor $ 60 mag je hier een jaar rondtoeren.
Leuk om naar toe te snorkelen, een kleine barracuda en een zwemmende grote rog gezien. Toen we later weer aan boord zaten, kwam er een boomstam voorbij, die een heuse krokodil bleek te zijn. Daarna was de lol van het snorkelen er wel af. We durfden nog net onze ochtendzwemrondjes om de boot te doen, maar verder niet meer. We liggen heerlijk beschermd tegen de wind door dit eiland (Banedup).

Het chroom is weer gepoetst en s’avonds lezen we buiten in de kuip met behulp van een zonnecellamp. Dit mannetje moet de boot vast houden. Terwijl zijn moeder in traditionele Kuna-klederdracht ons Mola’s (borduurwerk)tracht te verkopen. Dit is het voornaamste vervoermiddel in de San Blas: uitgeholde boomstam, Ulu genaamd. De man heeft zijn kokosnoten opgehaald van het eiland waar hij de rechten op heeft. Vroeger dienden ze als betaalmiddel. Nu krijgen ze er 0,45 dollarcent voor van de Colombiaanse opkopers.
Dit is Edwino met zijn zoon. We hebben bij zijn vrouw zo’n Mola besteld en nu wil hij graag zijn telefoon bij ons opladen en of we nog een jerrycan met water voor hem hebben. Dit is hem geworden! Daar gaan we dus een kussensloopje van maken. De coastguard van de San Blas komt de papieren controleren. We trekken de stoute (zwemschoenen) aan voor ons bezoek aan het eiland van Edwino. We gaan op bezoek bij Edwino en zijn familie. Hij is een maand geleden hier aangekomen om een nieuw eiland bewoonbaar te maken. Het zijne was overbevolkt. Keukenkastjes zijn hier niet.