De Panamese vlag wappert fier.
We varen de laatste sluis in.

Dit gebouw staat hier al sinds de opening van het Kanaal 100 jaar geleden.
Het logo is hetzelfde als van onze dinghy: Lodestar. Het heeft lang geduurd voor het klaar was en er hebben veel mensen aan gewerkt. De Fransen maakten een valse start met de bouwer van het Suez kanaal, Ferdinand de Lesseps, die dacht dat het hier ook wel zonder sluizen zou kunnen. Zij verloren van de aardverschuivingen, de gele koorts, de malaria en nog wat tropische aandoeningen. Daarna kwamen de Amerikanen, die eerst nog even een onafhankelijkheidsstrijd van de Panamezen tegen Colombia organiseerden. Zij bouwden het kanaal binnen de gebudgetteerde tijd en geld. Het idee om het te gaan graven, werd overigens al geopperd in 1524 tijdens Keizer/Koning Karel 5e, maar hij legde uiteindelijk alleen paden aan, waarover de muilezels volbeladen met het goud van de Inca’s naar de schepen konden worden vervoerd. Het kanaal is 50 mijl lang. Een vrachtschip gaat er in 8 à 10 uur doorheen. Het eerste schip, de SS Ancon, voer in 1914 door het kanaal. Sindsdien is het ononderbroken in gebruik geweest. De deuren en de constructie zijn, goed onderhouden, nog steeds oorspronkelijk.

Bij het museum staan veel mensen te kijken.

De laatste sluisdeuren gaan achter ons dicht.

We treden in de voetsporen van de Elena, die hier in 2010 doorheen ging. Zie www.vijftigtintenblauw.nl, Het mooie boek over hun reis.


Er komt nog een hijskraan naar beneden gereden.

Hanneke zwaait naar de kinderen en kleinderen, die alles via de webcam volgen.

En dan is het tijd om het flottielje te ontbinden en zelfstandig de Pacific te bevaren!

De containerhaven van Panama city is net als in Rotterdam in Chinese handen.
Dit is de ‘Bridge of the America’s’ . Hij verbindt Noord met Zuid Amerika.
De linehandlers worden opgehaald en zij nemen meteen de gehuurde autobanden en lange lijnen weer mee.

Ook Carlos onze tweede advisor gaat van boord. Alleen Henry is er nog. Hij blijft vannacht nog slapen en gaat morgen met de bus weer terug naar Shelter Bay.

Dit kleurrijke gebouw steekt goed af tegen de grijzige horizon van Panama City. Het is het www.biomuseopanama.org. De architect, Frank Gehry, die ook het Guggenheim museum in Bilbao in Spanje bouwde.

Ter hoogte van de Miraflores-sluizen staat een blauwe punaise. Het is nog wel even varen naar onze ankerplaats bij La Playita, waar we om 15.45 de haak droppen. Er liggen hier wel 50 boten voor anker.

Dit is een van de duw / trekboten die de grote schepen tussen de Gatunsluizen en de Mirafloressluizen begeleiden en zorgen dat ze in de goede positie de sluis in varen. De grote schepen worden vervolgens met locomotieven (de mulas, de muilezels) door de sluizen getrokken. Pim en Henry kunnen het goed vinden samen en hebben veel gemeen in hun kijk op de wereld. We zijn hier in een smal gedeelte van het kanaal beland. Onze advisor Carlos kijkt met plezier in het boek van Leonie en Adam : www.vijftigtintenblauw.nl. Wij treden in hun voetsporen. Dit is de scheiding tussen de twee oceanen. Ten zuiden van deze bergrug gaat de afwatering in de Pacific, ten noorden in de Atlantische oceaan. Het blijft nog steeds wennen, dat het Panama kanaal van noord naar zuid loopt en niet van oost naar west.
Hier kun je de cut door de bergen goed zien.
Ook de boys vinden het boek mooi. We passeren de mooie brug. Je ziet de open deur, waardoor de 22 linehandlers van boord worden gehaald. Het werken met stalen kabels van de locomotieven, waarmee het schip door de sluis wordt gesleept, is lastig en gevaarlijk. Een super en een Panamax worden met zes van die locs door het kanaal gesleept. Hij kan net onder de brug door.
Dit zijn die locomotieven. Onze linehandler heeft het ‘Vuistje’, dat vanaf de kant naar ons toe is gegooid, gevangen en haalt hem nu door de lus van onze lange lijn heen, zodat die naar de kant getrokken kan worden. De man op de kant loopt mee en zorgt dat we straks goed vast liggen. In de sluis wordt de lijn dan naar de kant gehaald en vastgebonden. De linehandlers zorgen dat hij strak blijft staan als we naar boven gaan of laten hem juist losser als we naar beneden gaan. We zakken snel. Ondertussen zitten we gewoon wat te wachten. De advisor heeft contact met de coördinator via zijn walkie-talkie. Hier liggen de duw-trekboten te wachten op werk. We varen de allerlaatste sluis in. Het gebouw aan het einde aan de linkerkant is het Museum met de geschiedenis van de sluizen. Er staat een hoge paal op met een webcam erin. Onze kinderen en kleinkinderen zitten in Denekamp en Breda via de computer mee te kijken. Er wordt druk heen en weer gewhatsappt. Hoe lang nog? ‘Ja, we zien jullie!’

Zo zien ze ons via de webcam.
Dit keer zijn het dubbele deuren die dicht gaan.

Laatste drankje aan deze kant van het kanaal.

Ineens zakt de trap in elkaar. Aan de onderkant is er een steun afgebroken. Dat komt slecht uit als je 4 man extra aan boord krijgt. Pim repareert hem snel en plakt rode tape op de onderste tree om iedereen te waarschuwen dat je er niet op mag staan.
Je bent verplicht om 4 linehandlers aan boord te hebben en dit is Henry. Hij reageerde op een briefje, dat we op het aanplakbord hadden gehangen. Hij is bemanning op een groot schip en heeft een paar dagen niks te doen. Hij is blij om even uit de haven te zijn. Het is een gezellige vent vol verhalen.
Dragon Wing is een van de 2 boten met wie we straks worden samengebonden. We gaan dan als flottielje van 3 boten breed door het kanaal. Dragon Wing is een jonk getuigde boot. Dat is een nogal eigenzinnige tuigage voor elk deel van de wereld,behalve misschien nog de kust van China. Dat zegt dan ook wel wat over de eigenzinnigheid van de schipper.

We varen achter een koelschip van het Nederlandse bedrijf Seatrade aan. Het wordt al aardig donker. Het is inmiddels half 7.
De Advisor ( ook verplicht), die dienst doet als een soort loods en nog 2 ingehuurde linehandlers zijn nu ook aan boord gebracht.
We worden aan elkaar vastgebonden met de 47 ft. ‘Nuevo Vagabond’ als grootste in het midden. Hij moet het flottielje sturen en de buitenste boten moeten de lijnen met de kant hanteren. Er wordt een vuistje met een dunne lijn vanaf de kant gegooid, waar wij de dikke lijnen aan vast maken.

We varen gezamenlijk de eerste sluis binnen.

De deuren zijn dicht; het water gaat stijgen.
We zijn nu ongeveer 8 meter omhoog gegaan en je kunt nu over de sluisdeuren heen de diepte inkijken. Hier zie je, hoe we in de middelste sluis liggen. Bijna in Lake Gatun. Het meer is kunstmatig groter gemaakt en ongeveer 40.000 mensen zijn opnieuw gehuisvest. Hun dorpen zijn ondergelopen. De deuren gaan weer dicht.
De laatste sluis voor we in Lake Gatun zijn. Eindelijk zijn we in Lake Gatun.
We meren af aan een grote rubberen boei met aan de andere kant de Dragon Wing. Het is nu 21.15 uur en iedereen heeft zin in de Spaghetti Bolognaise, die Pim heeft klaargemaakt van te voren. Hanneke hoeft alleen nog maar de spaghetti te koken voor 5 man. Een van de linehandlers slaapt op de bank en de andere slaapt buiten.
s’Ochtends om 06.00. zonsopkomst in Lake Gatun. Verderop ligt nog zo’n boei, waar 2 schepen aan liggen, die de andere kant opgaan. De advisor, die gisterenavond van boord is gehaald, wordt zometeen vervangen door zijn opvolger, die het volgende stuk mee zal varen. Dit is die grote boei met de advisor van de buren, die aantekeningen staat te maken. Onderweg komen we geregeld andere schepen tegen. De ‘cut’ door de bergen is eenrichtingsverkeer. Daarom werken de sluizen zes uur de ene kant op en dan weer zes uur de andere kant op. De jachten gaan gewoon wel tegen het verkeer in op het wisselen van zo’n shift. De grootste schepen die door de sluis gaan noemen ze Panamax en de categorie daaronder zijn de ‘supers’. Verder gaat er een heel assortiment kleinere schepen door het kanaal heen.
De rode boot ( Oyster) ging op de tweede dag tegelijk met ons door de sluizen. Hij is groter dan 65 voet en moet dan een loods aan boord nemen en krijgt geen andere schepen naast zich. Hij moest alle vier de lijnen alleen doen. De tanker op de achtergrond is een Panamax. D.w.z. dat ie speciaal is gebouwd voor doorgang door het kanaal. Als ie in de sluis ligt heeft ie aan beide zijden nog 1 meter speling en voor en achter 4 meter. Daar kan dus geen sleepboot meer bij. Het water is inmiddels behoorlijk van kleur veranderd. Dat komt omdat ze hier altijd bezig zijn om de ‘cut’ te verbreden, zodat het eenrichtingsverkeer kan worden opgeheven. Daardoor wordt de capaciteit van het kanaal aanmerkelijk vergroot en dat is van belang in verband met het nieuwe sluizencomplex dat wordt gebouwd. . Dat doen ze met deze baggermolen.

Soms zie je aftandse boten rondvaren, zoals deze met aan boord een jong gezin met 2 kleine kinderen. Vrolijk mannetje op Cambombia. Hier is het niet goed gegaan. De stijgende zeespiegel heeft het huis weggespoeld en de punt van het eiland begint ook langzaam te verdwijnen. Daar zullen de Malediven ook wel last van hebben.
Het is hier echt prachtig en we liggen maar met enkele boten voor anker.
We varen samen met Sweet Chariot naar de Robeson Islands. Ze zijn de meest traditionele eilanden van de gehele San Blas Archipel. Ze liggen een beetje uit de route, omdat ze helemaal in de golfo de San Blas liggen en ook dichtbij het vasteland. We worden warm welkom geheten door de jeugd in Ulu’s. De scholen beginnen hier pas op 1 Maart. Bij het neerlaten van het anker gaat de ankerlier op hol. Marc en Phil van de Miss Molly, die hier ook ligt, komen helpen en aanmoedigen. Dit is een van de 5 mooie eilanden hier. Je waant je in het paradijs. De Ulu’s hebben hier geen buitenboordmotor, maar er wordt gewoon gezeild met wat voor lappen dan ook.
Op dit eilandje staan zelfs geen bomen meer. We krijgen weer vissen aangeboden en Mola’s natuurlijk. Dit is het hoofdeiland van de Robesons : isla Gertie.
Of we nog Conch wilden? Dit zijn nog twee bij-eilandjes, maar ze vallen wel onder dezelfde Chief.

Voorlopig even de laatste foto’s. Er zijn er nog meer, maar die komen pas als we door het Kanaal heen zijn en weer ergens internet kunnen vinden. Nu gaan we Shelter Bay verlaten en vrienden goedendag zeggen om zometeen om 18.00 onze tijd ( 6 uur tijdverschil met Ned.) door de eerste set sluizen te gaan. Te volgen via de webcams van www.pancanal.com.
Tot in de Pacific!

We zijn niet de enigen die door het Kanaal willen. Steve helpt een handje mee als we diesel gaan halen bij de tankboot en ook de jerrycans tot de nok toe vullen. De watertank zit ook al vol. De autobanden hangen, de tank zit vol, de boodschappen zijn gehaald. Morgen om 16.00 moeten we bij de Flats zijn en om 17.00 komt de Advisor aan boord, waarna we om 18.00 de eerste set sluizen in zullen gaan. Het is allemaal te volgen via de webcams van www.pancanal.com. Er is 6 uur tijdverschil met Nederland.

De lange lijnen en in vuilniszakken verpakte autobanden, die dienst gaan doen als stootkussens, zijn inmiddels aan boord gebracht. We doen nog even snel een was, lappen de ramen en ruimen binnen alles weer op. Er komen 3 man extra aan boord slapen en eten. Morgen met de gratisbus van de Marina gaan we Colon in om gehakt te kopen voor een grote pot Bolognaise saus.
Hanneke zwemt nog een paar rondjes in het zwembad van de Marina. Het zal straks aan de andere kant een stuk kouder water zijn vanwege een bepaalde stroom ; 20 graden maar.

Hier nog meer foto’s uit die prachtige San Blas eilanden.
De mooie klederdracht van de Kunavrouwen.
Je kunt hierook de was laten doen. Alles, en dus ook de bloesjes met daarin de mola’s verwerkt, wordt op de hand gewassen en aan de lucht gedroogd.
Kinderen spelen in het overgebleven skelet van de kerk. Dit pupje mag nog lekker bij zijn moeder drinken, maar wat zou er met de anderen gebeurd zijn?
Je moet met een bootje naar de runway toe. Het kantoor was nu gesloten. We maken samen met Kathy en Marc van de Sweet Chariot een dinghy-safari op de Rio Diablo. Je ziet ze hier in de verte onder een groene tunnel verdwijnen. Het is een prachtige tocht met nogal wat obstakels van omgevallen bomen en ondieptes en naarboven uitstekende takken, die voor onze zachte bodem dinghy niet bepaald ideaal zijn. Een zwerm bijen met hun huis. We gaan met de anderen die hier voor anker liggen, kijken naar de Superbowl. (American Football) Het wordt een leuke avond met veel gejuich voor beide kanten. Nadat we nog wat Madu hebben gekocht bij de bakker, waar deze kater te koop ligt, varen we door naar Cambombia. Het is maar een paar uur varen vanaf Narganã. Het is prachtig weer en we genieten. De Sweet Chariot vaart met ons mee. Kathy en Marc, Amerikanen uit Oregon, zijn vanuit San Diego komen varen, maar nog niet zo vertrouwd met zeilen. Hij heeft altijd een motorboot gehad en ook een camper, dus technisch klopt het allemaal wel, maar zeiltechnisch valt er nog veel te leren. Hij weet bv niet wat aan de wind varen is. Het zijn gezellige lui, waarvan wij leren hoe je Domino Double Twelve moet spelen. Als we voor anker liggen bij Cambombia komt deze prachtige Ulu voorbijzeilen. Hij stuurt met zijn paddle. Later gaan we eens een kijkje nemen bij deze nederzetting. We zien deze keuken, waar wat visjes worden gebakken. Het varkentje snuffelt er een beetje omheen, maar weet heel goed dat ie zijn neus zal branden, als ie te dichtbij komt. We zien hem later triomphantelijk met een gestolen banaan rondsjouwen. Er worden, naast de gebruikelijke Mola’s, ook armbanden verkocht. Kathy kan het niet weerstaan en laat zich een enkelband aanmeten. Zelfs Oma komt zich ermee bemoeien. Deze jongen maakt een mooie met visjes op een soort miniweefgetouw. Op de achtergrond zie je waarvandaan het varken zijn banaan heeft gepikt.

Dit is de bibliotheek. De vrouwen knippen hun haar af en gaan de klederdracht dragen als ze getrouwd zijn. Zij zoeken zelf hun man uit, die dan bij hun komt wonen. Stairway to Heaven. Vrolijke Kunakinderen die graag ook op de foto wilden.
Deze man is samen met zijn honden de rivier op gegaan om water te halen. De 2 mannen in witte shirts zijn Jehovahgetuigen, die de boel hier komen bekeren. Pim op weg naar de bakker. Het heet Madu in de Kunataal. De WC hangt boven het water. Het ziet er met dit weer allemaal wat grauwig uit. Zo dichtbij het vasteland krijg je ook meer buien.
Heerlijke lunch met Madu.
De brug die de twee eilanden verbindt.
We zien een Frans stel dat een drone aan het oplaten is. Ze maken kennelijk een film over de Kuna’s.
Tja, je zult maar net rustig op zo’n WC zitten als die drone over je heen vliegt. Wij vonden het eigenlijk gewoon onbeschaamd om dit te doen. Er is weer een Colombiaanse boot binnen die zijn waren komt verkopen; onderbroeken, pannen en hangmatten. Stilleven.
De school met op de voorgrond het Basketbalveld. Onbegrijpelijk dat het op een na kleinste volk nou net Basketbal als hùn sport heeft uitgekozen. In de winkel kun je best veel krijgen. Het staat allemaal alleen niet zo appetijtelijk uitgestald.

Vannacht heeft Hanneke weer aan boord geslapen en de volgende ochtend maken we een wandeling naar het bos achter de jachthaven. Er is een oud fort uit de vorige eeuw. Aan het einde linksboven staat een boom, waar een heleboel apen in slapen en wonen. Er was kennelijk ook behoefte om mensen op te sluiten.

Deze spin is bijna zo groot als mijn hand! Heel goed kijken, dan zie je wat donkere vlekken in de boom. Dat zijn dus de apen! Er hangen wat vogelnestjes-zakjes in de palmboom.
Shelter Bay Marina vanaf het balkon van de Captain’s Lounge. Het is een ruimte, waar je rustig kunt internetten met een grote boekenruilkast, TV en lekkere hangstoelen.
De problemen met de ankerlier zijn nog niet verholpen helaas.
Uiteindelijk blijkt de motor kapot te zijn. We zullen door het kanaal gaan met een kapotte lier en Pim moet dan met de hand de ketting naar boven trekken….Als we dan in Panama City zijn, gaan we daar een oplossing zoeken. Gelukkig is er s’avonds wat afleiding. Iemand heeft een Potluck georganiseerd. Dat betekent dat iedereen iets te eten maakt of kookt en dat alles dan door iedereen wordt gedeeld. Altijd goed voor een gezellige avond, waarin je medecruisers ontmoet en plannen uitwisselt. We ontmoeten de Nederlandse bemanning van de Unwind, die op het rif hebben gezeten in Porvenir en hier nu op de kant staan om grote reparaties aan roeren en schroeven uit te voeren. Overigens heerlijk gegeten met brownies als toetje. De volgende dag komt Greg aan boord om te helpen met de laad problemen van de accu’s en de nieuwe controlbox van het dashboard in te bouwen.
Het is dus weer chaos aan boord. Greg, gebogen over de Accu’s.

We zien de 2 eilanden, die door een brug met elkaar verbonden zijn. Nargàna en Akwansundup zijn de meest ontwikkelde eilanden van de hele San Blas archipel. De bergen op de achtergrond zijn het vasteland van de provincie Kuna Yala van Panama. Niemand woont daar, want het stikt van de muggen, die aan het eind van de middag beginnen te steken. De boeren paddelen naar hun akkertjes en zijn om 13.00 uur weer terug. De mensen krijgen op die manier geen malaria of gele koorts of andere ellendige ziektes en worden ook regelmatig zeer oud. Ook hier is het weer goed oppassen geblazen om zonder schade langs de ondieptes te varen.
We liggen tussen de 2 eilanden voor anker.
We zien veel Ulu’s naar de rivier de Diablo gaan en horen later dat ze daar zoet water gaan halen met jerrycans. Er was hier een pijp, die zoet water vanaf het vasteland bracht, maar een of andere cruiser heeft kennelijk zijn anker er bovenop gedropt en nu is de pijp kapot. Dit heeft natuurlijk enorme gevolgen voor de mensen hier.
Er ligt een Colombiaanse boot, die voorraden komt lossen.
Als we over de brug lopen, kun je goed alle over het wateruitstekende WC’s zien. Er staan bijzondere lantarenpalen op het centrale plein. Op de achtergrond een restaurant, waar we later even lunchen. Uitgedroogde kip, maar de frietjes waren heerlijk.
Muurschildering.
Voor het merendeel zijn er nog palmbladerenhutten, maar er staan ook een paar stenen huizen tussen. Men heeft televisie en hier ook een golfplatendak.
Was machines zijn er niet. Alles gebeurt op de hand.
Dit is weer een mooi hoekje, maar verder is het een beetje armzalig allemaal.
Vuilnis is een probleem. Dit huis is net nieuw gebouwd kennelijk. Ineens wordt daardoor de kloof tussen arm en rijk zichtbaar.
De stoelen in het restaurant zijn kleurrijk.
De winkel heeft ook wat beperkte verse groente en vlees in een niet goed afgesloten diepvrieskist. We gaan voor de kip.
In deze winkel kun je s’ochtends en aan het eind van de middag brood kopen. Heerlijk brood!
De plattegrond van Kuna Yala. Wij zijn nu waar de vlag van Kuna Yala in het water zit.

We gaan naar de Aussie-party op de West Lemon Cays. Het is een cruisers feestje, waar iedereen welkom is, die in de buurt is. Wij zijn er een paar dagen eerder al en zien iedereen door het rif naar binnen varen en een goed ankerplekje zoeken. Uiteindelijk liggen er zo’n 60 boten verzameld.

Dit is een van de organiserende Aussies: Southern Comfort met Rob en Lauren Dehaan. Hij begroet ons met:”goedemiddag!”
Dit dankzij zijn Nederlandse achtergrond. Op zijn vijfde is ie naar Australië geemigreerd met zijn ouders. Ze varen nu al 6 jaar rond in de San Blas en krijgen er geen genoeg van.

Deze man/vrouw noemt zichzelf de “Master Mola Maker” en we moeten toegeven, dat het de mooiste Mola’s zijn, die we tot nu toe hebben gezien. We zwichten voor eentje met een van onze favoriete vogels erop : de pelikaan. Als we thuis zijn komt ie als kussentje op de bank te liggen.
Het feestje begint al om 15.00 uur en er komen steeds meer dinghies naar het eiland.
Deze mevrouw wil graag nog wat armbanden verkopen.
Sommigen toeren hier dus al jaren rond en geven graag hun info door over welke eilanden van de 365 je echt niet moet missen.
De Kuna vrouwen kijken vol verwondering naar die rare westerse vrouwen met schaarse kledij aan. Ondertussen hangt de was lekker te drogen aan een stok onder de dakrand.
Verschillende boten zijn gepavoiseerd en het ziet er vrolijk uit op de drukke ankerplaats.
Voor de jongeren hangt er een volleybalnet.

Hij heeft ook tijdelijk speciaal voor deze dag een winkeltje met fruit en groente geregeld.

Dit is de ietwat vochtige boekenruilkast. Hanneke vind er een cruising guide voor de eilanden van de Pacific uit 1984. Ondertussen komt er Aussiemuziek uit de speakers: Waltzing Mathilda, Downunder etc.
Alle culturen door elkaar hebben een gezellige dag. Tja, hij wil ook nog even een octopus verkopen, maar dat hebben we maar overgeslagen. 2 Dagen na de aussieparty varen we door het gat in het rif weer naar buiten richting Nargàna.
Het is niet ongevaarlijk varen hier, je moet erg goed letten op ondieptes. Hanneke staat voorop om dat in de gaten te houden. Verderop ligt een schip dat hier vorige week op het rif is terechtgekomen. Ze hebben nog geprobeerd om het met wat motorbootjes eraf te trekken, maar inmiddels is het opgegeven. Je hebt daar echt zwaarder materieel voor nodig en dat is hier gewoon niet. De boot is inmiddels volledig gestript. Alles wat maar enigzins bruikbaar is, wordt eraf gesloopt voor hergebruik. Er zijn in de afgelopen 2 maanden al 10 boten zo op het rif terechtgekomen.